Kiểu tóc Nhật Bản xưa không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật cầu kỳ mà còn là tấm gương phản chiếu sâu sắc về văn hóa, địa vị xã hội và phong cách sống của phụ nữ xứ sở Phù Tang qua nhiều thế kỷ. Từ những búi tóc đơn giản thời kỳ đầu cho đến những kiệt tác phức tạp đầy trang sức, mỗi phong cách đều kể một câu chuyện riêng về vẻ đẹp và quyền lực. Hãy cùng Lyve ngược dòng lịch sử để tìm hiểu về những kiểu tóc độc đáo này.
Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa văn hóa của kiểu tóc Nhật Bản xưa
Trong lịch sử Nhật Bản, đặc biệt là từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 19, mái tóc không đơn thuần là một phần của cơ thể mà còn là biểu tượng quyền lực và địa vị xã hội. Phụ nữ thuộc tầng lớp quý tộc và giới cầm quyền thường dành rất nhiều thời gian và công sức để tạo nên những kiểu tóc Nhật Bản xưa phức tạp. Những kiểu tóc này, được định hình bằng sáp, lược, dải ruy băng, kẹp tóc và hoa, không chỉ giúp họ nổi bật về mặt thẩm mỹ mà còn thể hiện sự giàu có, quyền lực và vị thế của mình trong xã hội.
Các kiểu tóc cổ truyền Nhật không chỉ là xu hướng mà còn mang tính nghi thức, phản ánh sự thay đổi của các triều đại và ảnh hưởng từ các nền văn hóa láng giềng. Sự phát triển của chúng song hành với sự tiến bộ của nghệ thuật trang điểm, trang phục kimono, tạo nên một tổng thể hài hòa, tinh tế và đầy ý nghĩa. Mỗi chi tiết trên mái tóc đều được tính toán kỹ lưỡng, từ cách búi, độ cao, độ phồng cho đến loại trang sức sử dụng, tất cả đều góp phần định hình nhân diện và thông điệp mà người phụ nữ muốn truyền tải.
Những phong cách tóc biểu tượng qua các thời kỳ
Lịch sử phát triển của phong cách tóc cổ điển Nhật chứng kiến nhiều sự biến đổi, mỗi thời kỳ lại mang đến những nét đặc trưng riêng biệt, tạo nên một bức tranh đa dạng về vẻ đẹp của người phụ nữ Nhật Bản.
Keppatsu: Dấu ấn thời kỳ đầu
Vào khoảng đầu thế kỷ 7 sau Công nguyên, phụ nữ quý tộc Nhật Bản ưa chuộng kiểu tóc Keppatsu (結髪). Đây là một phong cách tóc búi khá đơn giản nhưng thanh lịch, thể hiện sự ảnh hưởng từ văn hóa Trung Quốc. Tóc được chải gọn gàng, tạo thành một vồng cao ở phía trước, trong khi phần tóc phía sau được gấp và búi chặt bằng dây ở gáy. Đôi khi, kiểu tóc này còn được gọi là “tóc búi dây đỏ”, ám chỉ sợi dây dùng để buộc tóc. Các bức họa tường tại hầm mộ cổ Takamatsuzuka ở Asuka, tỉnh Nara là minh chứng rõ ràng cho sự thịnh hành của phong cách tóc này, cho thấy vẻ đẹp tinh tế của phụ nữ thời Asuka.
Taregami: Vẻ đẹp thanh lịch thời Heian
Khi bước sang thời kỳ Heian (794 – 1185), Nhật Bản bắt đầu phát triển những nét văn hóa độc lập hơn, giảm bớt ảnh hưởng từ Trung Quốc. Trong thời đại này, kiểu tóc suôn dài Taregami (垂髪) trở thành biểu tượng của vẻ đẹp tối thượng. Phụ nữ quý tộc không búi tóc mà để tóc buông xõa thẳng tự nhiên, càng dài càng quý phái. Mái tóc đen nhánh, dài chạm đất được coi là đỉnh cao của nhan sắc và sự thanh lịch. Người ta tin rằng chiều dài tóc có thể lên đến 2 mét đối với một số phụ nữ, thể hiện sự tỉ mỉ trong việc chăm sóc và nuôi dưỡng tóc.
Kiểu tóc Taregami đã được miêu tả sống động trong nhiều tác phẩm văn học cổ điển, nổi bật nhất là “Truyện kể Genji” của nữ sĩ cung đình Murasaki Shikibu. Tác phẩm này, được viết vào thế kỷ 11 và thường được coi là tiểu thuyết đầu tiên trên thế giới, đã khắc họa chân dung những người phụ nữ quý tộc với mái tóc Taregami dài miên man, làm tôn lên vẻ đẹp kiêu sa và tâm hồn sâu sắc của họ.
Sự phát triển rực rỡ của tóc búi thời Edo
Thời kỳ Mạc phủ Tokugawa, hay còn gọi là thời Edo (1603 – 1868), là giai đoạn bùng nổ của nghệ thuật làm tóc. Phụ nữ Nhật Bản bắt đầu sáng tạo ra vô vàn kiểu tóc Edo phức tạp và cầu kỳ hơn rất nhiều, phản ánh sự phát triển của thời trang và nghệ thuật trang điểm.
Shimada Mage: Nền tảng của nghệ thuật tóc búi
Trong số các kiểu tóc Nhật Bản xưa thịnh hành thời Edo, Shimada Mage (島田髷) là một trong những phiên bản tóc búi phổ biến và mang tính biểu tượng nhất. Kiểu tóc này bắt đầu thịnh hành từ khoảng năm 1650 đến năm 1780. Phụ nữ thời đó sẽ chải tóc ngược ra sau, tạo thành một búi tóc gọn gàng ở đỉnh đầu hoặc phía sau gáy, sau đó sử dụng sáp để cố định nếp tóc. Cuối cùng, một chiếc lược lớn hoặc những chiếc kẹp tóc tinh xảo được cài lên để hoàn thiện. Sự đơn giản nhưng vẫn thanh lịch của Shimada Mage đã giúp nó trở thành nền tảng cho nhiều kiểu tóc búi phức tạp hơn sau này.
Các biến thể tinh xảo của Shimada
Theo thời gian, kiểu tóc búi Shimada không ngừng được cải tiến và biến hóa, tạo ra nhiều phong cách độc đáo, mỗi kiểu mang một ý nghĩa và vẻ đẹp riêng.
Shimada Mage với kích thước lớn và trang sức
Từ đầu những năm 1750 và kéo dài cho đến cuối thời kỳ Edo, một phiên bản lớn hơn và cầu kỳ hơn của Shimada Mage đã ra đời. Ở kiểu tóc này, phần tóc hai bên được làm phồng lên đáng kể, tạo cảm giác bề thế và ấn tượng. Đặc biệt, một búi tóc lớn hình nơ được tạo ở giữa đỉnh đầu, thường được trang trí bằng một chiếc lược lớn cùng nhiều trâm cài tóc và ruy băng. Phần tóc phía sau gáy cũng được giữ chặt bằng một loạt trâm cài tinh xảo. Mặc dù kiểu tóc Nhật Bản xưa này vô cùng nặng và tốn công sức để tạo hình, nhưng phụ nữ quý tộc vẫn sẵn lòng chịu đựng sự bất tiện đó để thể hiện quyền lực và sự sang trọng của mình, đôi khi phải giữ nguyên kiểu tóc này suốt cả một ngày dài trong cung điện.
Shimada hộp: Biểu tượng địa vị xã hội
Cũng trong khoảng thời gian từ năm 1750 đến 1868, một biến thể khác của Shimada đã xuất hiện và trở nên rất phổ biến, được gọi là Shimada hộp. Để tạo kiểu tóc này, phụ nữ Nhật Bản sẽ cột tóc thành búi ở hai bên và trên đỉnh đầu, nhưng điểm đặc biệt là họ tạo thêm một phần tóc nhô ra ở gáy, tạo nên hình dáng như một chiếc hộp vuông vức. Kiểu búi tóc Shimada hộp nhanh chóng trở thành biểu tượng rõ ràng về địa vị và quyền lực trong xã hội Nhật Bản. Sự phức tạp và độc đáo của nó làm tăng thêm vẻ uy nghi và sang trọng cho người phụ nữ sở hữu.
Búi tóc dọc: Thanh lịch và tiện dụng
Giai đoạn cuối thế kỷ 18, cụ thể là từ những năm 1790, chứng kiến sự ra đời của kiểu búi tóc dọc thanh lịch. Đây là một phong cách tóc búi cao ở trên đỉnh đầu, được cố định bằng lược và một vài kẹp tóc. So với nhiều kiểu Shimada Mage trước đó, kiểu tóc cổ điển Nhật này được đánh giá là có thiết kế hoàn thiện hơn, dễ thực hiện và đặc biệt là giữ nếp được lâu hơn. Nhờ sự tiện dụng và vẻ đẹp tao nhã, nó nhanh chóng trở thành lựa chọn yêu thích của phụ nữ quý tộc trong hoàng cung. Kiểu tóc này là minh chứng cho sự linh hoạt trong nghệ thuật làm tóc, kết hợp giữa tính thẩm mỹ và khả năng duy trì trong thời gian dài.
Yoko-hyogo: Nét độc đáo cho dịp quan trọng
Trong những dịp đặc biệt và trọng đại, phụ nữ quý tộc Nhật Bản vào cuối thời Edo sẽ chọn kiểu tóc Yoko-hyogo (横兵庫) để thể hiện sự trang trọng. Mái tóc được búi cao, bề thế, sau đó trang trí bằng rất nhiều phụ kiện khác nhau như lược, kẹp tóc và ruy băng. Đặc điểm nổi bật của kiểu tóc này là phần tóc hai bên được vuốt sáp tạo hình giống như đôi cánh, cùng với một lượng lớn tóc được chải hết lên đỉnh đầu. Điều đặc biệt là Yoko-hyogo còn có thể bao gồm việc cạo tóc ở phần thái dương và trán để tạo thành chân tóc hình chữ M độc đáo. Người phụ nữ nào để kiểu tóc truyền thống Nhật này thường ngụ ý rằng cô ấy đang có một cuộc gặp gỡ vô cùng quan trọng, cần sự chỉn chu và uy nghi tuyệt đối.
Gikei: Nghệ thuật tóc của giới quý tộc và Geisha
Một kiểu tóc Nhật Bản xưa sáng tạo khác từ cuối thời kỳ Edo là Gikei (義髻). Đặc trưng của Gikei là phần tóc hai bên được vuốt sáp gọn gàng, kết hợp với hai búi tóc cao nổi bật. Sau khi tạo hình, mái tóc sẽ được trang hoàng lộng lẫy bằng bộ trâm cài tóc và lược bắt mắt. Mặc dù tốn rất nhiều công sức và thời gian để tạo hình, Gikei vẫn được cả phụ nữ quý tộc trong cung đình lẫn các geisha và oiran (kỹ nữ cao cấp) ưa chuộng. Một khi đã hoàn thiện, kiểu tóc này có thể được giữ nguyên trong nhiều ngày, cho thấy sự khéo léo và bền bỉ trong kỹ thuật làm tóc cổ truyền.
Maru Mage: Từ cung đình đến đời thường
Maru Mage (丸髷) là một phiên bản khác của kiểu tóc búi vuốt sáp, có sự đa dạng về kích thước từ nhỏ gọn, búi chặt đến lớn và bồng bềnh. Đặc trưng của kiểu tóc này là việc sử dụng một chiếc lược lớn gọi là “bincho”, được cài vào tóc ở phía sau gáy để tóc có thể phủ qua tai. Chiếc lược này được thiết kế đặc biệt để người phụ nữ có thể nằm ngủ mà không làm hỏng nếp tóc, giúp giữ kiểu tóc qua đêm. Ban đầu, Maru Mage chỉ dành cho phụ nữ quý tộc hoặc geisha, nhưng sau đó, nó dần trở nên phổ biến trong giới phụ nữ bình dân. Thậm chí ngày nay, kiểu tóc Maru Mage vẫn được một số cô dâu Nhật Bản lựa chọn để chụp ảnh cưới, như một cách để tôn vinh vẻ đẹp truyền thống và sự kế thừa văn hóa.
Từ phức tạp đến giản dị: Sự chuyển mình cuối thời Edo
Khi thời kỳ Edo dần đi đến hồi kết vào những năm 1850, phong cách làm tóc của phụ nữ Nhật Bản bắt đầu có sự chuyển biến rõ rệt, hướng tới sự đơn giản và thanh lịch hơn.
Kiểu tóc cột đơn giản: Sự lên ngôi của vẻ đẹp tự nhiên
Vào khoảng cuối thời kỳ Edo, phụ nữ trong cung điện hoàng gia đã sáng tạo ra một kiểu tóc Nhật Bản xưa trang nhã, ít phức tạp hơn nhiều so với các phong cách cầu kỳ của hai thế kỷ trước. Kiểu tóc này được tạo hình bằng cách chải tất cả tóc về phía sau và cột gọn gàng bằng một dải ruy băng. Sau đó, một dải ruy băng khác được sử dụng để cột phần tóc còn lại ở sau lưng. Sự đơn giản nhưng tinh tế của kiểu tóc này nhanh chóng được ưa chuộng từ năm 1850 đến những năm 1920, đánh dấu một sự chuyển mình trong quan niệm về vẻ đẹp, đề cao sự tự nhiên và thoải mái hơn. Đây là một minh chứng cho thấy ngay cả trong thời đại của những phong cách cầu kỳ, vẫn có chỗ cho sự tối giản và trang nhã.
Nghệ thuật tạo tác và bảo quản kiểu tóc Nhật Bản xưa
Việc tạo ra những kiểu tóc Nhật Bản xưa tinh xảo không phải là điều dễ dàng. Nó đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và đôi khi là sự hỗ trợ từ những người thợ làm tóc chuyên nghiệp, gọi là kamiage. Các nguyên liệu như sáp ong, dầu thực vật (như dầu hoa trà) được sử dụng rộng rãi để định hình và giữ nếp tóc. Sáp không chỉ giúp tóc vào nếp mà còn tạo độ bóng mượt, thể hiện sự chăm sóc kỹ lưỡng của người phụ nữ.
Để giữ được nếp tóc qua nhiều ngày, phụ nữ thường phải ngủ trên một chiếc gối đặc biệt gọi là takamakura, một loại gối kê cao bằng gỗ hoặc vật liệu cứng khác để tránh làm hỏng búi tóc. Đây là một minh chứng rõ nét cho sự cống hiến và tầm quan trọng mà họ đặt vào việc duy trì vẻ đẹp và phong cách tóc của mình. Việc bảo quản tóc cầu kỳ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với những tác phẩm nghệ thuật trên đầu họ.
Những kiểu tóc Nhật Bản xưa là một phần không thể thiếu trong bức tranh văn hóa phong phú của đất nước này. Chúng không chỉ đơn thuần là các phong cách làm đẹp, mà còn là biểu tượng của địa vị, quyền lực và sự sáng tạo không ngừng nghỉ của con người. Từ sự cầu kỳ của thời Edo đến vẻ đẹp đơn giản cuối triều đại, mỗi mái tóc đều ẩn chứa những câu chuyện lịch sử, văn hóa thú vị. Hy vọng bài viết của Lyve đã mang đến cho bạn cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới tóc cổ truyền đầy mê hoặc của Nhật Bản.
Câu hỏi thường gặp về kiểu tóc Nhật Bản xưa (FAQs)
1. Tại sao kiểu tóc Nhật Bản xưa lại cầu kỳ như vậy?
Kiểu tóc cầu kỳ không chỉ là cách làm đẹp mà còn là biểu tượng mạnh mẽ của địa vị xã hội, quyền lực và sự giàu có của người phụ nữ trong các thời kỳ lịch sử Nhật Bản, đặc biệt là tầng lớp quý tộc và giới cầm quyền. Sự phức tạp càng cao, địa vị càng được khẳng định.
2. Những chất liệu nào được sử dụng để tạo kiểu và cố định tóc?
Để tạo kiểu và cố định những mái tóc truyền thống Nhật phức tạp, người ta thường sử dụng sáp ong hoặc dầu thực vật (như dầu hoa trà) để tạo độ bóng và giữ nếp. Ngoài ra, lược, kẹp tóc, trâm cài tóc (kanzashi), dải ruy băng (kogai) và hoa cũng là những phụ kiện không thể thiếu.
3. Làm thế nào để phụ nữ Nhật Bản xưa giữ được nếp tóc qua đêm?
Để bảo toàn những kiểu tóc cổ điển Nhật phức tạp qua đêm, phụ nữ thường sử dụng một loại gối đặc biệt gọi là takamakura. Đây là một chiếc gối kê cao làm từ gỗ hoặc các vật liệu cứng khác, giúp nâng đỡ và giữ búi tóc không bị biến dạng khi ngủ.
4. Kiểu tóc nào là phổ biến nhất trong thời kỳ Edo?
Trong thời kỳ Edo, kiểu tóc Shimada Mage và các biến thể của nó là phổ biến nhất. Shimada Mage không chỉ là nền tảng cho nhiều kiểu tóc búi phức tạp mà còn được nhiều tầng lớp phụ nữ ưa chuộng, từ quý tộc đến geisha và cả phụ nữ bình dân về sau.
5. Có sự khác biệt nào giữa kiểu tóc của geisha và phụ nữ quý tộc không?
Mặc dù cả geisha và phụ nữ quý tộc đều để những kiểu tóc Nhật Bản xưa cầu kỳ, nhưng có một số khác biệt tinh tế. Kiểu tóc của geisha thường có các biến thể đặc trưng thể hiện cấp bậc đào tạo của họ (ví dụ: wareshinobu cho maiko). Trong khi đó, kiểu tóc của phụ nữ quý tộc thường tập trung vào sự sang trọng, quyền quý và thể hiện địa vị gia đình.
6. Kiểu tóc dài nhất từng được ghi nhận là gì?
Kiểu tóc dài nhất từng được ghi nhận trong lịch sử Nhật Bản là Taregami trong thời kỳ Heian. Phụ nữ quý tộc thời này để tóc thẳng, buông xõa dài chạm đất, thậm chí có người đạt đến chiều dài hơn 2 mét, được xem là đỉnh cao của vẻ đẹp.
7. Kiểu tóc Nhật Bản xưa có còn được sử dụng trong thời hiện đại không?
Mặc dù không còn được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống hàng ngày, những kiểu tóc Nhật Bản xưa vẫn được tái hiện trong các dịp đặc biệt như lễ hội truyền thống, đám cưới (đặc biệt là kiểu Maru Mage), các buổi biểu diễn nghệ thuật (kabuki, geisha) và các sự kiện văn hóa. Chúng vẫn là một phần quan trọng trong di sản văn hóa của Nhật Bản.
