Vẻ đẹp kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ không chỉ là một phong cách làm đẹp mà còn là một câu chuyện lịch sử, văn hóa được dệt nên qua hàng thế kỷ. Từ những búi tóc cầu kỳ đến mái tóc suôn dài óng ả, mỗi kiểu tóc đều mang trong mình thông điệp riêng về địa vị xã hội, quyền lực và quan niệm thẩm mỹ của người phụ nữ Nhật Bản cổ xưa. Hãy cùng Lyve khám phá hành trình biến đổi đầy tinh tế của những mái tóc biểu tượng này.
Nguồn Gốc và Ý Nghĩa Của Kiểu Tóc Truyền Thống Nhật Bản
Trong lịch sử, mái tóc của phụ nữ Nhật Bản không chỉ đơn thuần là một phần cơ thể mà còn là một biểu tượng mạnh mẽ của vẻ đẹp, sự thanh lịch và địa vị xã hội. Từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ 19, đặc biệt là trong tầng lớp quý tộc và giới cầm quyền, việc tạo hình tóc trở thành một nghệ thuật công phu, đòi hỏi sự khéo léo và tốn kém. Những kiểu tóc Nhật cổ này thường được định hình bằng sáp, lược, ruy băng, kẹp tóc và hoa, không chỉ để tô điểm mà còn để thể hiện đẳng cấp và quyền lực của người phụ nữ.
Vai Trò Xã Hội Của Kiểu Tóc
Các kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ không chỉ phản ánh xu hướng thời trang mà còn thể hiện vai trò, tình trạng hôn nhân và thậm chí là nghề nghiệp của người phụ nữ. Một người phụ nữ đã kết hôn sẽ có kiểu tóc khác với một cô gái chưa chồng, và một Geisha hay Oiran lại sở hữu những búi tóc đặc trưng riêng biệt. Đây là một hệ thống ngôn ngữ không lời vô cùng tinh tế, giúp người khác dễ dàng nhận biết thông tin về họ chỉ qua mái tóc.
Kiểu Tóc Búi Keppatsu: Dấu Ấn Phương Bắc
Vào đầu thế kỷ thứ 7, phụ nữ quý tộc Nhật Bản đã đón nhận kiểu tóc Keppatsu (結髪). Kiểu tóc này đặc trưng bởi phần tóc mái được chải cao và tạo hình thành vòng cung ấn tượng phía trước, trong khi phần tóc phía sau được gập gọn gàng và búi chặt bằng dây ở gáy. Đôi khi, Keppatsu còn được gọi là “tóc búi dây đỏ”, một cái tên gợi hình về cách tạo kiểu. Phong cách này chịu ảnh hưởng rõ rệt từ Trung Quốc, cho thấy sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ trong thời kỳ này. Các bức tranh tường tại hầm mộ cổ Takamatsuzuka ở Asuka, tỉnh Nara, là minh chứng sống động cho vẻ đẹp và sự phổ biến của Keppatsu.
Kiểu Tóc Suôn Dài Taregami: Biểu Tượng Của Thời Heian
Khác biệt với xu hướng du nhập từ nước ngoài, thời đại Heian (794 – 1345) đánh dấu một kỷ nguyên mới của vẻ đẹp thuần Nhật. Phụ nữ quý tộc Nhật Bản không muốn tiếp thu thời trang Trung Quốc mà tự tạo ra những kiểu tóc độc đáo của riêng mình. Taregami (垂れ髪) trở thành xu hướng chủ đạo – mái tóc xõa thẳng, càng dài càng tốt. Mái tóc đen nhánh, dài chạm đất được xem là đỉnh cao của vẻ đẹp và sự quý phái thời bấy giờ, tượng trưng cho sự thanh khiết và cao sang của người phụ nữ.
Tác phẩm kinh điển “Truyện kể Genji” của nữ sĩ cung đình Murasaki Shikibu, được viết vào thế kỷ 11 và được xem là tiểu thuyết đầu tiên trên thế giới, đã minh họa rất rõ nét về kiểu tóc Taregami. Câu chuyện tình yêu và những mưu mô trong hoàng cung cổ xưa đã khắc họa hình ảnh những quý cô với mái tóc dài mượt mà, trở thành một phần không thể thiếu của vẻ đẹp thời Heian. Đây là một minh chứng cho sự tự chủ và sáng tạo của người Nhật trong việc định hình phong cách riêng.
Kiểu Tóc Búi Shimada Mage: Sự Ra Đời Của Nét Cầu Kỳ
Thời kỳ Mạc phủ Tokugawa (hay còn gọi là thời Edo, 1603 – 1868) chứng kiến sự bùng nổ của những kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ với độ cầu kỳ và tinh xảo vượt bậc. Phụ nữ thời Edo bắt đầu chải tóc ngược ra sau và tạo thành nhiều búi tóc khác nhau, sau đó trang trí bằng vô số phụ kiện như lược (kushi), kẹp tóc (kanzashi), ruy băng và cả những bông hoa tươi thắm.
Shimada Mage Đơn Giản
Kiểu tóc búi Shimada Mage (島田髷) là phiên bản phổ biến và cơ bản nhất, thịnh hành từ năm 1650 đến 1780. Để tạo kiểu này, phụ nữ chỉ cần chải mái tóc dài ra phía sau, tạo thành một búi tóc gọn gàng. Sáp tóc được sử dụng để cố định các lọn tóc, đảm bảo búi tóc chắc chắn. Bước cuối cùng là cài một chiếc lược đơn giản lên đỉnh đầu để hoàn thiện. Kiểu tóc này rất ăn khớp với những bộ trang phục cầu kỳ của phụ nữ Nhật Bản thời bấy giờ, tạo nên một tổng thể hài hòa và thanh lịch.
Shimada Mage Biến Thể và Phụ Kiện
Từ đầu những năm 1750 kéo dài đến cuối thời Edo, các biến thể phức tạp hơn của Shimada Mage bắt đầu xuất hiện. Những kiểu tóc búi này có kích thước lớn hơn, cầu kỳ hơn với phần tóc được làm phồng ở hai bên. Đặc biệt, một búi tóc lớn hình nơ được tạo ở giữa đầu, và một chiếc lược lớn được cài vào búi tóc này. Phần tóc phía sau được giữ chặt bằng một loạt trâm cài và ruy băng. Dù rất nặng nề, những kiểu tóc này vẫn được giới quý tộc ưa chuộng như một biểu tượng của quyền lực và địa vị trong xã hội.
Kiểu Búi Tóc Shimada Hộp: Dấu Ấn Quyền Lực
Cũng trong khoảng thời gian trên, một phiên bản khác của Shimada Mage đã ra đời với tên gọi Shimada hộp. Điểm đặc biệt của kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ này là ngoài búi tóc ở hai bên và trên đỉnh đầu, phụ nữ Nhật còn tạo thêm một phần tóc nhô ra ở gáy, tạo hình như một chiếc hộp. Kiểu búi tóc Shimada hộp nhanh chóng trở thành biểu tượng quyền lực và địa vị xã hội từ năm 1750 đến năm 1868. Sự phức tạp và độc đáo trong cách tạo kiểu càng làm tăng thêm giá trị biểu tượng của nó.
Kiểu Búi Tóc Dọc: Thanh Lịch và Tiện Lợi
Thời kỳ Edo là giai đoạn bùng nổ của sự sáng tạo trong nghệ thuật tạo kiểu tóc. Vào những năm 1790, kiểu búi tóc dọc thanh lịch đã ra đời. Đặc trưng của kiểu tóc này là một búi tóc cao trên đỉnh đầu, được giữ vững bằng lược và một số kẹp tóc. So với nhiều kiểu búi tóc Shimada cầu kỳ trước đó, kiểu búi tóc dọc có phần hoàn thiện hơn về kiểu dáng, dễ thực hiện và giữ được lâu hơn. Nhờ những ưu điểm này, nó rất được các quý cô trong hoàng cung ưa chuộng, mang lại vẻ đẹp trang nhã mà vẫn đảm bảo sự thoải mái hơn trong sinh hoạt.
Kiểu Búi Tóc Yoko-hyogo: Cho Những Dịp Đặc Biệt
Trong những dịp trọng đại, phụ nữ quý tộc cuối thời Edo sẽ búi tất cả tóc thành một búi cao ấn tượng, sau đó gắn thêm nhiều phụ kiện phong phú để làm nổi bật mái tóc. Khuôn mặt cũng được trang điểm đậm hơn để phù hợp với sự lộng lẫy của kiểu tóc Yoko-hyogo (横兵庫). Một lượng lớn tóc được chải hết lên đỉnh đầu, trang trí bằng lược, kẹp tóc, ruy băng, trong khi hai bên tóc được vuốt sáp để tạo hình như đôi cánh chim.
Đặc biệt, kiểu tóc này còn có dạng cạo tóc ở phần thái dương và trán để tạo thành phần chân tóc hình chữ M độc đáo. Nếu một phụ nữ Nhật Bản diện kiểu tóc Yoko-hyogo, điều đó đồng nghĩa với việc cô ấy đang có một cuộc gặp gỡ vô cùng quan trọng, thể hiện sự trang trọng và chuẩn bị kỹ lưỡng cho sự kiện đó.
Kiểu Tóc Gikei: Sự Tinh Xảo Của Geisha Và Oiran
Cuối thời Edo còn ghi dấu sự xuất hiện của kiểu tóc Gikei (義髻) đầy sáng tạo. Kiểu tóc này đặc trưng bởi phần tóc hai bên được vuốt sáp gọn gàng cùng hai búi tóc cao ấn tượng. Sau đó, họ gắn lên mái tóc bộ trâm cài và lược bắt mắt, tạo nên một tổng thể vô cùng thu hút. Mặc dù rất tốn công sức và thời gian để tạo hình, Gikei lại được cả phụ nữ quý tộc trong cung đình lẫn các Geisha và Oiran ưa chuộng. Một khi đã hoàn thành, kiểu tóc Gikei có thể được giữ trong nhiều ngày, cho thấy sự đầu tư lớn vào vẻ đẹp của người phụ nữ thời bấy giờ.
Kiểu Búi Tóc Maru Mage: Thanh Lịch Đến Hiện Đại
Maru Mage (丸髷) là một phiên bản khác của kiểu tóc búi vuốt sáp, với phần tóc búi có sự đa dạng từ kích thước nhỏ gọn đến lớn bồng bềnh. Một chiếc lược lớn được gọi là bincho sẽ được cài vào tóc ở phía sau, giúp tóc phủ ra sau tai. Điều đặc biệt là chiếc lược này có thể nằm xuôi theo chiếc gối khi ngủ, cho phép giữ kiểu tóc này qua đêm mà không bị hỏng.
Ban đầu, kiểu búi tóc Maru Mage chỉ dành riêng cho phụ nữ quý tộc hoặc Geisha. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều phụ nữ bình dân cũng học hỏi và tạo kiểu này. Ngày nay, vẻ đẹp vượt thời gian của Maru Mage vẫn được trân trọng; một số cô dâu Nhật Bản vẫn chọn kiểu tóc này để chụp ảnh cưới, kết nối truyền thống với hiện đại.
Kiểu Cột Tóc Sau Lưng Đơn Giản: Sự Chuyển Mình Sang Hiện Đại
Vào những năm 1850, khoảng cuối thời kỳ Edo, phụ nữ trong cung điện hoàng gia Nhật Bản đã sáng tạo ra một kiểu tóc trang nhã, đơn giản và ít phức tạp hơn so với những kiểu tóc của hai thế kỷ trước. Kiểu tóc này được tạo hình bằng cách chải hết tóc về phía sau và cột lại bằng một dải ruy băng. Sau đó, một dải ruy băng khác được sử dụng để cột phần tóc ở sau lưng, tạo nên vẻ đẹp thanh thoát và gọn gàng. Kiểu tóc cột đơn giản này được ưa chuộng từ năm 1850 đến khoảng năm 1920, đánh dấu một sự chuyển mình từ những búi tóc cầu kỳ sang phong cách tối giản hơn, phản ánh sự thay đổi trong lối sống và quan niệm về cái đẹp.
Những Phụ Kiện Tóc Truyền Thống Quan Trọng
Bên cạnh sự tinh xảo trong cách tạo hình, những kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ còn được tô điểm bởi vô số phụ kiện tóc (Kanzashi) mang ý nghĩa sâu sắc. Kanzashi không chỉ đơn thuần là vật trang trí mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, thể hiện sự khéo léo của người thợ thủ công.
Kanzashi: Nghệ Thuật Trang Sức Tóc
Kanzashi bao gồm nhiều loại như lược (kushi), trâm cài (hirauchi, tama kanzashi), hoa (hana kanzashi) và thậm chí là các loại dây ruy băng (kogai). Mỗi loại Kanzashi đều có thiết kế, chất liệu và ý nghĩa riêng, phù hợp với từng mùa, từng dịp lễ và từng kiểu tóc. Ví dụ, Geisha và Maiko (Geisha tập sự) thường đeo Hana Kanzashi với hoa văn thay đổi theo mùa, như hoa anh đào vào mùa xuân hay lá phong vào mùa thu. Những phụ kiện này không chỉ làm tăng thêm vẻ đẹp của mái tóc mà còn là một phần không thể thiếu trong việc thể hiện bản sắc văn hóa Nhật Bản.
Sự Ảnh Hưởng Của Kiểu Tóc Cổ Xưa Đến Hiện Đại
Mặc dù ngày nay phụ nữ Nhật Bản đã có nhiều lựa chọn kiểu tóc hiện đại, nhưng ảnh hưởng của những kiểu tóc truyền thống vẫn còn rất mạnh mẽ. Nhiều phong cách hiện đại vẫn lấy cảm hứng từ sự thanh lịch, vẻ đẹp và sự sáng tạo của các kiểu tóc cổ điển. Chúng ta có thể thấy các yếu tố như búi tóc cao, tóc mái gọn gàng hay sự sử dụng tinh tế các phụ kiện tóc vẫn xuất hiện trong các dịp lễ hội, đám cưới truyền thống hay các buổi biểu diễn nghệ thuật. Những kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ không chỉ là một phần của lịch sử mà còn là di sản văn hóa sống mãi trong nền văn hóa hiện đại.
Những kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ đã trải qua một hành trình dài của sự phát triển và biến đổi, mỗi kiểu dáng không chỉ là một phong cách làm đẹp mà còn là một câu chuyện về lịch sử, văn hóa và xã hội. Tại Lyve, chúng tôi tin rằng việc khám phá những di sản văn hóa này giúp chúng ta hiểu hơn về vẻ đẹp đa dạng và phong phú của thế giới.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs) Về Kiểu Tóc Truyền Thống Nhật Bản Nữ
1. Các kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ có ý nghĩa gì trong xã hội cổ đại?
Các kiểu tóc này không chỉ là biểu tượng của vẻ đẹp mà còn thể hiện rõ địa vị xã hội, quyền lực, tình trạng hôn nhân và đôi khi cả nghề nghiệp của người phụ nữ trong xã hội Nhật Bản cổ đại.
2. Kiểu tóc Taregami phổ biến vào thời kỳ nào và nó tượng trưng cho điều gì?
Taregami phổ biến trong thời Heian (794 – 1345). Nó tượng trưng cho vẻ đẹp lý tưởng của người phụ nữ quý tộc với mái tóc đen nhánh, suôn dài chạm đất, thể hiện sự thanh khiết và cao sang.
3. Tại sao kiểu tóc Shimada Mage lại có nhiều biến thể phức tạp?
Các biến thể của Shimada Mage ra đời trong thời Edo để thể hiện sự khác biệt về địa vị xã hội và xu hướng thời trang ngày càng cầu kỳ. Kích thước và độ phức tạp của búi tóc cùng số lượng phụ kiện thường phản ánh sự giàu có và quyền lực của người đeo.
4. Phụ kiện tóc Kanzashi có vai trò như thế nào trong các kiểu tóc truyền thống?
Kanzashi là những phụ kiện tóc trang trí quan trọng, không chỉ làm đẹp mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Chúng có thể chỉ ra mùa, dịp lễ, tình trạng xã hội hoặc nghề nghiệp của người phụ nữ, như cách Geisha dùng Kanzashi theo mùa.
5. Kiểu tóc nào trong bài vẫn còn được sử dụng hoặc lấy cảm hứng trong xã hội Nhật Bản hiện đại?
Kiểu tóc Maru Mage vẫn được một số cô dâu Nhật Bản hiện đại lựa chọn để chụp ảnh cưới. Ngoài ra, nhiều kiểu tóc hiện đại vẫn lấy cảm hứng từ các yếu tố như búi tóc cao, tóc mái gọn gàng và sự tinh tế trong việc sử dụng phụ kiện của các kiểu tóc truyền thống Nhật Bản nữ.
6. Thời kỳ Edo đã ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của các kiểu tóc truyền thống?
Thời kỳ Edo (1603-1868) là giai đoạn bùng nổ của sự sáng tạo trong nghệ thuật tạo kiểu tóc. Đây là lúc nhiều kiểu búi tóc cầu kỳ và phức tạp như Shimada Mage và các biến thể của nó ra đời, phản ánh sự phát triển của văn hóa đô thị và sự phân hóa xã hội.
7. Mất bao lâu để tạo một kiểu tóc truyền thống cầu kỳ như Gikei?
Các kiểu tóc cầu kỳ như Gikei đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức để tạo hình, thường mất nhiều giờ với sự trợ giúp của các thợ làm tóc chuyên nghiệp. Một khi đã hoàn thành, chúng thường được giữ cố định trong vài ngày.
8. Kiểu tóc nào được coi là “đơn giản” nhất trong các kiểu tóc truyền thống được nhắc đến?
Kiểu cột tóc sau lưng đơn giản, xuất hiện vào cuối thời Edo (những năm 1850), được coi là kiểu tóc ít phức tạp và dễ thực hiện nhất so với các búi tóc cầu kỳ khác trong bài viết. Nó đánh dấu sự chuyển mình sang phong cách gọn gàng, thanh thoát hơn.
